Achtergrond

Restauratie van De Groene Zwaan

Inleiding

De doelstelling van de Stichting De Groene Zwaan is om de drie panden aan de Rechtestraat in De Rijp (de voormalige Lutherse kerk, de voormalige pastorie en de voormalige consistorie) in stand te houden en te beheren. De drie panden zijn rijksmonumenten, omdat De Groene Zwaan een grote cultuur-, architectuurhistorische- en stedenbouwkundige waarde heeft. De panden vormen een unieke combinatie van kerk, pastorie en consistorie uit de 18e eeuw. Daarvan zijn er nog weinig overgebleven.

De Stichting exploiteert De Groene Zwaan als cultureel centrum, om daarmee het regulier onderhoud te kunnen financieren. Het netto resultaat van de jaarrekeningen volstaat net om aan deze doelstelling te voldoen. Groot onderhoud aan het pand kan echter niet vanuit de exploitatie worden gefinancierd. Daar zijn andere financiële bronnen voor nodig waaronder subsidies van het Rijk, de Provincie, Gemeente en particuliere fondsen.

Status van de panden

De panden van De Groene Zwaan zijn in het begin van de jaren zeventig volledig gerenoveerd. Daarna zijn in de jaren tachtig en in het eerste decennium van deze eeuw aanpassingen gedaan aan het pand. Zowel aan de binnenkant als aan de buitenkant. Zo is de toiletgroep volledig gerenoveerd, zijn aanpassingen gedaan om de muziekschool te kunnen faciliteren en is de elektrische installatie volledig gerenoveerd.

De status van de buitenzijde van het pand was in 2014 dusdanig slecht, dat een grootschalige restauratie noodzakelijk was. Een grondige analyse door de Monumentenwacht in 2014 en 2015 heeft aangetoond dat verschillende onderdelen hoog nodig moesten worden vervangen of gerestaureerd Daaronder vielen:

  • Renovatie van het dak, inclusief tengels en panlatten;
  • Renovatie/vernieuwen van de goten en kozijnen;
  • Renovatie van de muurankers in de voorgevel en renovatie van de voorgevel in het geheel;
  • Renovatie van de pinakels op de voorgevel;
  • Schilderwerk aan de buitenkant.

De noodzakelijke werkzaamheden zouden binnen vijf jaar moeten worden uitgevoerd. Daarvoor werd een restauratieplan ontwikkeld, waarin alle noodzakelijke restauraties en vernieuwingen werden ondergebracht. De totale kosten voor de renovatie werden geschat op ongeveer € 407.000.

Het regulier onderhoud van de panden wordt zoveel mogelijk met hulp van vrijwilligers uitgevoerd. De werkzaamheden bij de renovatie waren van een dusdanig karakter dat dit met vrijwilligers niet was te realiseren. Het ging veel om specialistisch werk, waarbij de status van rijksmonument vereist dat sommige onderdelen in hun oorspronkelijke staat moesten worden teruggebracht.

Visie van het Stichtingsbestuur

Het bestuur van de Stichting beoordeelde de situatie en kwam tot de conclusie dat uitstel van een grootschalige renovatie niet mogelijk was. Daarom is er eind 2014 een bedrijfsplan voor de komende vijf jaar opgesteld, waarin de visie van het bestuur is neergelegd en een eerste aanzet is gegeven hoe de noodzakelijke financiële middelen konden worden bijeen gebracht. De belangrijkste elementen van het bedrijfsplan zijn:

  • Het bestuur wilde het pand en haar huidige bestemming als cultureel centrum behouden voor De Rijp;
  • Het bestuur wilde, om te voorzien in toekomstig regulier onderhoud, de opbrengsten uit de exploitatie vergroten;
  • Het bestuur wilde daarom het aantal activiteiten in De Groene Zwaan uitbreiden door:
    • Nieuwe en meer evenementen te organiseren die voor een breed publiek toegankelijk zijn;
    • De verhuur van De Groene Zwaan voor privé doeleinden te vergroten;
    • Samenwerkingsverbanden aan te gaan met andere culturele organisaties en lokale horeca bedrijven;
    • De functie van De Groene Zwaan te verbreden van lokaal podium naar een meer regionaal podium.
  • Het bestuur ging onderzoeken hoe de financiële middelen voor het noodzakelijke groot onderhoud bijeen konden worden gebracht.

Voorbereiding

In 2015 zijn de eerste stappen gezet om tot realisatie van het bedrijfsplan te komen. Er zijn veel nieuwe activiteiten in De Groene Zwaan georganiseerd, die niet alleen voor de traditionele doelgroep van jongeren zijn bedoeld, maar een breed publiek aanspreken. In 2015 is De Groene Zwaan 72 dagen open geweest voor deze activiteiten, waarbij 3500 bezoekers konden worden verwelkomt. Dit was echter exclusief de bezoekers van de muziekscholen, die in het pand zijn gevestigd. In 2016 is het aantal evenementen toegenomen tot ruim 100 en daarbij is het bezoekersaantal gegroeid naar 4500.

Het restauratieplan werd volledig uitgewerkt, zodat dit gebruikt kon worden in de gesprekken met de verschillende overheden. In 2016 zijn gesprekken gestart met de Provincie en de Gemeente om de mogelijkheden te onderzoeken voor  het verkrijgen van een financiële ondersteuning voor de restauratie. De gemeente heeft eind 2016 een bedrag van € 50.000 toegezegd, onder voorwaarde dat het volledige bedrag van € 407.000 bijeen zou worden gebracht. De provincie stond positief tegenover het idee en wachtte een aanvraag van de stichting in 2017 af.

Het pand is getaxeerd om een indicatie te krijgen van de waarde en de balanspositie van de Stichting te kunnen onderbouwen.

Er werd onderzocht in hoeverre cultuur fondsen een bijdrage zouden kunnen leveren aan de restauratieplannen.

De Stichting De Groene Zwaan heeft op 19 mei 2017 de ANBI – Algemeen Nut Beogende Instelling – status aangevraagd bij de Belastingdienst. Daarmee wordt het fiscaal aantrekkelijk gemaakt om donaties te verstrekken aan de stichting. Intussen in de status van culturele ANBI aan De Groene Zwaan verstrekt.

In 2017 werd door het bestuur een initiatief gestart om met behulp van crowdfunding, een eigen bijdrage te kunnen realiseren voor de uitvoering van de restauratieplannen. De crowdfunding vond in oktober en november 2017 plaats en werd een groot succes. Het doel om 10% van de totale restauratiesom in 40 dagen bijeen te brengen, werd ruimschoots gehaald.

Voor de langere termijn wilde het bestuur een beroep doen op een onderhoudssubsidie van de rijksoverheid. Na renovatie van het pand kan, met behulp van deze subsidie, de goede staat van het pand worden behouden. Deze subsidie is intussen verstrekt.

Vanaf midden 2017 is de Stichting aan de slag gegaan met aanvragen van een subsidie bij de provincie Noord-Holland voor de restauratie. In januari 2018 werd daarop positief beslist door de provincie.

Intussen waren ook al vele fondsen en organisaties benaderd met de vraag om een financiële bijdrage te leveren aan de op handen zijnde restauratie. Uiteindelijk waren er vele fondsen, particulieren en organisaties bereid een bijdrage te leveren, zodat eind maart 2018 de totale benodigde som geld was gebracht.

In april 2018 is begonnen met de selectie van een geschikte aannemer. Belangrijk daarbij was dat de restauratie voor het einde van 2018 kon worden uitgevoerd en dat de zaal vanaf september 2018 weer beschikbaar kon zijn voor evenementen. Een onderhandse aanbesteding leidde in juni 2018 tot de selectie van een aannemer; Pronk Bouw B.V uit Warmenhuizen. De aanneemsom was toch nog iets hoger dan begroot. De gemeente Alkmaar was vervolgens bereid om een aanvullende bijdrage te leveren om het totale plan toch te kunnen uitvoeren.

Realisatie

Begin juli 2018 werd begonnen met de realisatie en gingen de drie panden in de steigers. Er werd besloten om elke week met de projectleider, de uitvoerder, de architect (Ralling Bouwhistorie en Restauratie) en een vertegenwoordiger van het stichtingsbestuur de voortgang te bespreken. Elke drie weken kon de gemeente ook aanschuiven bij het overleg.

De korte lijnen tussen de diverse partijen zorgde ervoor dat de restauratie snel, efficiënt en binnen de afgesproken tijd en budget kon worden uitgevoerd.

Uiteraard waren er meevallers en tegenvallers tijdens de restauratie. Het dak van de kerk en de consistorie vielen mee qua noodzakelijke restauraties. Het dak van de pastorie viel echter tegen. Van de voorgevel was voorzien dat delen van het oude stucwerk moesten worden vervangen. Het bleek dat een groot deel van het stucwerk uiteindelijk moest worden verwijderd.

De vloer binnen de kerkzaal was gescheurd en was niet waterpas. Bovendien waren de onderste delen van de kerkmuren verzadigd met water, waardoor grote delen van het stucwerk losliet. Het besluit werd genomen om de vloer te voorzien van een nieuwe deklaag en de muren te herstellen. Bovendien moesten de radiatoren worden verwijderd om de muren te kunnen herstellen. Er is toen ook besloten om ook de radiatoren te moderniseren en alle leidingen in de vloer weg te werken. Om dat te realiseren, ging de zaal nog drie weken dicht: van begin oktober tot 26 oktober 2018. Door een flexibele opstelling en inzet van alle partijen konden de grootste werkzaamheden aan de vloer en muren, in die periode worden uitgevoerd.

Er werd ook door het stichtingsbestuur besloten, het interieur op te knappen en alles te schilderen. Alle wanden, houtwerk en de vloeren werden geschuurd en geschilderd in een vast kleurenpalet. Het interieur werd weer groen. Er kwamen nieuwe gordijnen, mede door een bijdrage van Dorpsinitiatieven.

Tijdens het grootste deel van de restauratie was De Groene Zwaan gewoon open. De evenementen zijn belangrijk voor de exploitatie van de panden. Ook hier bleek door een flexibele opstelling van alle partijen, veel mogelijk. Het betekende wel dat de aannemer veel moest opruimen voor het weekend en dat de vrijwilligers van de stichting elke vrijdag het pand moesten schoonmaken. Die inzet heeft er wel toe geleid dat de belangrijke opbrengsten voor de stichting maar marginaal werden aangetast.

Voor de beheerders was het ook een intensieve periode. Omdat het dak van de pastorie (nu de beheerderswoning) fors moest worden aangepakt, inclusief verwijdering van asbest, moesten zij een aantal weken de woning uit.

Het doel was om de drie panden voor het einde van het jaar gerestaureerd op te leveren. Het zou echter heel mooi zijn, om de panden voor het Midwinter Feest van 14 tot 16 december 2018 weer uit de steigers te hebben. Dat is uiteindelijk precies gelukt. Dat was mede mogelijk omdat het weer tot media november, heel erg meewerkte. De laatste schilderklussen konden nog niet worden afgerond. De voorgevel en delen van de ramen en kozijnen moeten nog worden afgewerkt in het voorjaar van 2019. In de winter zorgt de temperatuur en de luchtvochtigheid voor slechte omstandigheden voor deze werkzaamheden.

Op 21 december 2018 zijn de panden, met uitzondering van de laatste schilderklussen, door Pronk Bouw B.V. opgeleverd aan de stichting. Het gebouw staat weer te stralen in ons mooie dorp.

Op 12 januari 2019 werden de drie panden heropend door wethouder Christiaan Braak van de gemeente Alkmaar. Diverse optredens hebben de heropening luister bijgezet. Een mooie afsluiting van een lang en intensief traject.

Vervolg

Natuurlijk blijven er altijd zaken die nog moeten worden aangepakt. De berging moet dringend hersteld worden en het dak van de tuinkamer moet ook worden verbeterd. Daarnaast willen we de technische installatie (geluid en licht) op termijn vervangen. De tuin willen we ook aanpakken, want die heeft, tijdens de restauratie, wel wat schade opgelopen.

Het stichtingsbestuur gaat zich nu richten op realisatie van deze zaken.